HIGIENA


Sen

Życie nasze przebiega naturalnym rytmem złożonym z napię­cia i odprężenia, czuwania i snu. Właściwa kolejność czuwania i snu jest koniecznością życiową. Im pełniejsze jest odprężenie podczas snu, tym więcej zdobywamy sił do pracy. Kto jest zdrów, ten śpi nocą w stanie zupełnego odprężenia. Nie przetra­wione przeżycia dnia prowadzą do zaburzeń snu. Przy pracy umysłowej zużyte zostają, szczególnie w komór­kach nerwowych, cenne substancje. Sen ogranicza świadomą aktywność — spostrzeganie, myślenie i wolę — i daje mózgowi czas, aby się zregenerował i nagromadził siły na nadchodzący dzień. Sen jest jednak nie tylko wypoczynkiem dla zdrowego człowieka — jest on także lekarstwem dla chorego. Zmęczenie jest sygnałem, który nam mówi: w komórkach na­gromadził się kwas moczowy i kwas mlekowy. Daj organizmowi czas wydalić te trucizny powodujące zmęczenie. Kto przekracza granicę zmęczenia, „przemęcza się", ten szkodzi swojemu zdro­wiu. Sen przedstawia szczególnie ważną „pauzę twórczą". Nazywa się ją tak dlatego, że człowiek otrzymuje podczas niej nowe zasoby sił — jeżeli komórki ulegną odtruciu — i znowu może podjąć twórczą pracę. Bezsenność niszczy zdolność do pracy, natomiast poprzez zdro­wy sen człowiek „rodzi się na nowo" dla swojej działalności w czasie dnia. Potwierdzają to przysłowia wszystkich narodów, np. przysłowie angielskie: „Early to bed and early to rise, mak es a man healthy, wealthy and wise" 5. Spokój w otoczeniu działa podobnie jak sen. Gdy u człowieka wystąpi duże napięcie psychiczne czy wręcz przeciążenie, wów­czas pragnie snu lub ciszy, w której może zebrać nowe siły. Zmartwienia, kłótnie, powszednie troski dnia nie powinny mieć miejsca przed udaniem się na spoczynek. Dobrze śpi ten, kto potrafi wyłączyć smutne wspomnienia o minionym dniu i troskę o nadchodzący dzień. Krzywa snu zdrowego człowieka wykazuje dwie skrajnie wysokie wartości: jedną tuż po zaśnię­ciu i drugą przed obudzeniem się. Wahająca się, falująca krzywa snu, z jedną tylko krańcową wartością głębokiego snu — i to na krótko przed obudzeniem się — charakteryzuje człowieka ner­wowego (rys. 2). Każdy człowiek potrzebuje pewnej ilości godzin snu. Z tego wynika, że dzisiejszy niedobór snu muszę uzupełnić w określo­nym czasie, jeżeli nie chcę doprowadzić mego organizmu do stanu wycieńczenia. Ogólnie rzecz biorąc — potrzeba snu zmniej­sza się z wiekiem. Istnieją ludzie, którzy potrafią wypocząć w czasie krótkiego, ale głębokiego snu. Są to jednak wyjątki. Ogólnie obowiązuje reguła: kto śpi tylko sześć zamiast ośmiu godzin, ten następnego dnia zużyje więcej energii, aby wypełnić swoje pensum pracy. Proszę nigdy nie mówić: nie mam czasu na spanie. Jeżeli dzi­siaj nie potrafimy wygospodarować koniecznego czasu dla odpo­czynku, to własny organizm zmusi nas do nadrobienia zaległości w śnie, i to może bynajmniej nie w porę, ale właśnie w takim czasie, który będzie dla nas bardzo nieodpowiedni. Badania po­miarowe wykazały, że po niewystarczającym śnie zużywa się dla uzyskania tej samej wydajności pracy o 25% kalorii więcej niż po normalnym śnie. Nie jest wcale prawdą, że ludzie, którzy obywają się małą ilością snu, są- szczególnie energiczni. Edison, o którym się mówi, że mało spał, oddawał się podczas dnia drzemce i w ten sposób jego organizm otrzymywał jednak nor­malną porcję snu. Na skutek braku snu niejeden dobry student przepadł przy egzaminie, kierowcy aut mieli wypadki, mówcy gubili wątek myśli. W ogóle wiele „kraks" umysłowych da się wyjaśnić bra­kiem snu. Powinniśmy żyć tak, aby utrzymać i powiększać swoją ener­gię. Przestrzegajmy, jeśli to tylko możliwe, 8-godzinnego snu przy otwartym oknie. Także w zimie należy dbać o dopływ świe­żego powietrza. Jeżeli jest za zimno, trzeba otworzyć okno w są­siedniej izbie, ażeby do sypialni dochodziło powietrze nieco ocieplone, ale świeże. Na spoczynek należy się udawać możliwie regularnie. Starajmy się ustalić własny rytm spania i budzenia się i utrzymujmy go stale. Unikajmy zbyt miękkiego łóżka, pie­rzyn, wysokich poduszek lub ciężkich nakryć. Po obudzeniu się należy natychmiast wstać, zrobić sobie tusz bądź też umyć się zimną czy letnią wodą od stóp do głów. Tusz jest doskonałym masażem naczyń, którego brak przy kąpieli w wannie. Przysłowie mówi: „Świeża woda daje rzeźkość". Pod­nosi ona ogólny tonus tkanek, a tym samym tonus całego orga­nizmu. Higieniczny sposób życia musi stać się dla nas czymś samo przez się zrozumiałym. Robotnik pracujący na zmianę nie może oczywiście uwzglę­dniać rytmu uwarunkowanego zmianą pór dnia. Kto jest przeko­nany o znaczeniu tych spraw, potrafi nawet w niekorzystnych warunkach pracy zapewnić sobie odpowiedni rytm. Wyznaczonej przez naturę zmianie podporządkowana jest w dużym stopniu prymitywna istota żywa. Ale im wyżej rozwinięty jest organizm, tym większą posiada on zdolność oddalenia się od naturalnego rytmu i wytworzenia swego własnego. Człowiek — najwyżej rozwinięta istota żywa •— posiada tę zdolność. Jeżeli potrafi on uzgodnić swój rytm z rytmem przyrody, tym lepiej dla niego. Jednakże wymagania życia społecznego zmuszają niekiedy do odejścia od tego naturalnego rytmu i stworzenia • sobie swego własnego. Ale życie zawsze wymaga rytmu. Właśnie pracujący na zmianę robotnik zdziała wiele dla zachowania i podniesienia swojej energii do pracy, jeżeli przedstawione tutaj myśli sensow­nie zamieni w czyn. Teoria snu Claparede'a mówi, że sen jest przeciwdziałaniem wyczerpaniu, a nie następstwem wyczerpania. Jest odruchem hamowania wyzwolonym przez różne bodźce, do których należą: uczenie, zmęczenie, ciemność, leżąca pozycja ciała itp. Liczni fizjolodzy i psycholodzy przejęli te poglądy (np. Trommer, Kul­pę, Kiippers, Hess, Rivers i inni). Pawłów, laureat nagrody Nobla i odkrywca odruchów warunkowych wyraźnie podkreślał zna­czenie snu dla regeneracji komórek nerwowych. Według jego hipotezy „substancji pobudliwej" pacjent, wyczerpany nerwowy­mi napięciami, zapada w długotrwały sen. W śnie widzi on przer­wę ochronną, w czasie której regeneruje się substancja pobudli­wa, umożliwiająca człowiekowi uzyskanie nowej energii czyn­nościowej. Zdaniem Pawłowa mózg kieruje funkcjami ciała, w nim znaj­duje się także centrum kierujące snem. Traktuje on sen jako wewnętrzne hamowanie odruchów warunkowych. Podczas snu podnosi się zawartość soli wapnia w organizmie. Jeżeli jest ona za mała, wówczas system nerwowy jest nadmiernie wrażliwy; jeżeli jest za duża — wrażliwość systemu nerwowego nadmiernie spada. Na nauce Pawłowa opierają się sukcesy, jakie Wiszniewski i Andrejew uzyskali w terapii snem. Przy pewnych chorobach (np. przy zaburzeniach funkcjonal­nych krążenia, zaburzeniach systemu nerwowego, systemu wy­dzielania wewnętrznego) terapię snem stosuje się z dobrym skut­kiem. Podwyższone ciśnienie, skurcze naczyń krwionośnych ser­ca, nadczynność przysadki, astma, wrzody żołądka i inne cierpie­nia również pomyślnie leczone są snem. Początkowo podczas przedłużonego snu chorzy byli sztucznie karmieni. W ostatnich czasach zachowuje się przemienność jawy i snu i najlepsze re­zultaty uzyskuje się przy 12—16-godzinnym śnie. Także inni uczniowie Pawłowa — Pirogow, Botkin, Sacharin, Byków — zastosowali jego odkrycia. Wskazywali oni na to, że życie psychiczne powiązane jest z życiem fizjologicznym w spo­sób jak najbardziej ścisły. Wszystkie organy funkcjonują we wzajemnym powiązaniu. Mózg reguluje czynność organizmu. Hipnoza może wpływać na czynności organizmu (bezbolesne po­rody). Bockhacker podkreśla, że zarówno przy pracy, jak i podczas odpoczynku zachodzą złożone procesy, w których to, co fizyczne i to, co psychiczne jest najściślej powiązane i obejmuje cały or­ganizm. Podsumujmy to wszystko. Sen jest ważnym „lekarzem W głębokim i pokrzepiającym śnie człowiek wypoczywa po fi­zycznych i umysłowych wysiłkach i odnawia swoje siły.

O Stronie

“Witaj, serwis ten stworzyłem z myślą o ludziach, którzy chcą się efektywniej uczyc, osiągac lepsze rezultaty swojej nauki. Znajdziesz tutaj sporo materiałów na ten temat, staram się każdego dnia aktualizowac serwis. Zapraszam do czytania artykułów.

Niech wiedza, będzie z tobą ! :P ”