Podłoże fizjologiczne

I. P. Pawłów (1849—1936) przedstawił fizjologiczne podstawy czynności mózgu i wyjaśnił istotę wyższych czynności nerwo­wych.
Uwaga, tak istotna dla uczenia się, jest selektywną funkcją świadomości i — należąc do wyższych czynności nerwowych.— daje się wyjaśnić fizjologicznie.
Przy systematycznym uczeniu się kierujemy naszą świado­mość na określony przedmiot. Ten działa jako bodziec i przeka­zany zostaje do kory mózgowej. Zachodzące przy tym chemicz­ne i fizykalne procesy określa się wspólnym mianem pobudze­nia w korze mózgowej ogniska pobudzenia. Jeżeli wyłączymy wszystko to, co nie należy do przedmiotu naszej uwagi, wówczas w mózgu tworzy się obszar optymalnego pobudzenia. Ponieważ jednak w każdym momencie działa na ludzki organizm wielka ilość różnorodnych bodźców, pojawia się — jako samo­obrona — druga funkcja wyższej czynności systemu nerwowego: hamowanie. Hamowanie nie jest czymś biernym, lecz aktyw­nym. Powoduje ono, że świadomość nie jest przeciążana bodź­cami, które w danym przypadku nie należą do przedmiotu. Tym samym organizm chroniony jest przed wyczerpaniem i reaguje celowo.
Pobudzenie i hamowanie tworzą jedność i oddziaływają wza­jemnie na siebie, to znaczy pobudzenie pewnego obszaru wywo­łuje hamowanie w innym i odwrotnie. Ten stan rzeczy określa się mianem prawa wzajemnej indukcji.
Objaśnimy to na przykładzie. Ktoś, kto zagłębił się np. w ma­tematycznym zadaniu, nie słyszy bicia zegara. Widzimy, że bo­dziec akustyczny nie dochodzi do świadomości na skutek procesu hamowania, ponieważ pole optymalnego pobudzenia wyznaczone jest czynnością rozwiązywania zadania matematycznego. Hamo­wanie zostaje więc wywołane przez pobudzenie.
Jako przykład sytuacji odwrotnej można wymienić sen. Bodź­ce świata zewnętrznego zostają całkowicie lub częściowo wyłą­czone przez procesy hamowania. To hamowanie zaś wywołuje pobudzenie funkcji regeneracyjnych. Oprócz tego spotykamy się

często ze znacznym pobudzeniem motorycznym, którego obja­wem jest przewracanie się z boku na bok, czasem lunatyzm itp.
Z prawa wzajemnej indukcji pobudzenia i hamowania wy­nika także w sposób oczywisty wyjaśnienie wielu już wspom­nianych, po części ważnych terapeutycznie zjawisk, takich jak autogenny trening, sugestia i hipnoza.
Widzimy to obserwując człowieka, który uważa. Jest napięty, jego wzrok skierowany jest na przedmiot lub — w przypadku wewnętrznego skupienia — skierowany jest w nieskończoność. Człowiek ten nie porusza się, oddech jego jest słabszy; przy sil­niejszym, ale krótkim napięciu może nawet zupełnie zatrzymać oddech, aby potem znowu odetchnąć z ulgą. Z uwagą związane są więc bezpośrednio określone reakcje cielesne, jak mimika i od­dychanie. Warto odwiedzić też strony: W ofercie mamy śruby i nakrętki | domy bielsko | żyrandol kryształowy | huśtawki | przedszkole grodzisk mazowiecki | Robert Dziubłowski | Wózki dla dzieci | samsung galaxy ace